Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης
Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος φέρει αὐτή τήν ἐπωνυμία, διότι ὑπῆρξε ὁ κύριος διοργανωτής τοῦ κοινοβιακοῦ μοναχισμοῦ στήν Παλαιστίνη. Γεννήθηκε τό 423μ.Χ. στήν Μωγαριασό, ἕνα χωριό κοντά στά Κόμανα τῆς Καππαδοκίας. Οἱ γονεῖς του, ὁ Προαιρέσιος καί ἡ Εὐλογία -ἡ ὁποία κατόπιν ἔγινε μοναχή-φύτεψαν στήν καρδιά του τόν φόβο τοῦ Θεοῦ καί τήν ἀγάπη στήν Ἐκκλησία. Γι᾽αὐτό ἀπό μικρός διακονοῦσε τήν ἐκκλησία τῶν Κομάνων ὡς ἀναγνώστης καί ὡς ἐπιδέξιος ψάλτης.
Μιά ἡμέρα, διαβάζοντας στήν Γένεση τήν ἱστορία τοῦ Ἀβραάμ, συγκινήθηκε ἰδιαίτερα. Θεώρησε ὅτι ὁ Θεός καλοῦσε καί τόν ἴδιο νά ἐγκαταλείψει τά πάντα καί νά τόν ἀκολουθήσει. Καί δέν ἄργησε νά ἐφαρμόσει τήν κλήση αὐτή στήν πράξη. Κάνοντας θερμή προσευχή το 451μ.Χ. ξεκίνησε τό ταξίδι του γιά τά Ἱεροσόλυμα. Στήν Ἀντιόχεια ἐπισκέφθηκε τόν Ἅγιο Συμεών τόν Στυλίτη, ὁ ὁποῖος προεῖδε τό μέλλον του καί τοῦ εἶπε προφητικά ὅτι θά διακονήσει σέ πολλά Κοινόβια καί θά σώσει τίς ψυχές πολλῶν ἀνθρώπων.
Ὅταν ἔφθασε στά Ἱεροσόλυμα, προσκύνησε τά ἱερά προσκυνήματα καί ἔγινε μοναχός. Σέ μιά γωνία τοῦ πύργου τοῦ Δαυΐδ συγκατοίκησε μέ τόν ἐνάρετο γέροντα Λογγῖνο, ὁ ὁποῖος καί τοῦ ἀνέθεσε τήν διεύθυνση ἑνός νεόκτιστου ναοῦ τῆς Θεοτόκου.
Σύντομα ὅμως ἐγκατέλειψε καί αὐτές τίς μέριμνες. Ἒφυγε καί ἀσκήτευσε γιά ἀρκετά χρόνια κοντά σέ ὀνομαστούς ἀναχωρητές. Τελικά ἀνέβηκε στήν κορυφή ἑνός ὄρους, πού ἀπέχει 8 χιλιόμετρα ἀπό τήν Βηθλεέμ, καί διέμεινε σ᾽ ἕνα σπήλαιο. Ἐκεῖ -σύμφωνα μέ τήν παράδοση- διανυκτέρευσαν οἱ τρεῖς Μάγοι, οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ προσκύνησαν τό Θεῖο Βρέφος, ἐπέστρεψαν «δι᾽ ἄλλης ὁδοῦ» στήν πατρίδα τους.
Παρέμεινε σ´ αὐτό ὑποβάλλοντας τόν ἑαυτό του σέ μεγάλη σκληραγωγία καί κακοπάθεια. Νήστευε, ἀγρυπνοῦσε, προσευχόταν ἀδιαλείπτως. Ἔτρωγε μιά φορά τήν ἑβδομάδα καί σέ διάστημα 30 ὁλόκληρων χρόνων δέν ἔφαγε ψωμί παρά μονάχα ὄσπρια μουσκεμένα καί ἄγρια χόρτα. Τόν μαθητή του, ὅταν ἀπέκτησε κάποιο ἀγγεῖο, τόν ἀπομάκρυνε ἀπό κοντά του λέγοντάς του ὅτι εἶναι ἀδύνατο νά μείνει μαζί του, ἄν θέλει νά τρώγει ψητά φαγητά. Ἀλλά οἱ Πατέρες τῆς ἐρήμου τοῦ μήνυσαν προφητικά ὅτι «θά συστήσει μεγάλο μοναστῆρι καί τά χαλκώματα τοῦ μοναστηριοῦ θά βασταχθοῦν σέ φωστῆρες» (1).
Καί πράγματι. Μετά ἀπό μερικά χρόνια αὐστηρῆς ἀσκήσεως, ἀπέκτησε μεγάλη φήμη. Ἀπό ὅλα τά μέρη πλῆθος μοναχῶν ἄρχισε νά συγκεντρώνεται κοντά του. Τότε ὁ Ὅσιος -μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ- ἔκτισε ἕνα μεγάλο μοναστῆρι, στόν τόπο ,τόν ὁποῖο Ἐκεῖνος τοῦ ὑπέδειξε, ἐπάνω ἀπό τό σπήλαιο. Ἐκεῖ ἀκριβῶς, σύμφωνα μέ τήν παράδοση, ἄναψαν θαυματουργικῶς τά σβησμένα κάρβουνα στό θυμιατῆρι, πού κρατοῦσε ὁ Ὅσιος.
Οἱ μοναχοί οἱ ὁποῖοι ἐγκαταβίωναν μέσα στό μοναστῆρι, ἦταν περίπου 700, ἐνῶ 2.500 ζοῦσαν γύρω ἀπό αὐτό. Μέ τήν ἄγρυπνη ἐπίβλεψη τοῦ Ὁσίου ὅλοι ἀσκοῦνταν ὑποδειγματικά, μέ ὁμόνοια, μέ προσευχή, μέ ἐργασία καί μέ τήν ἀδιάλειπτη μνήμη τοῦ θανάτου. Ὁ ἴδιος ἔδινε τό παράδειγμα σέ ὅλα. Ἡ ἐμπιστοσύνη στόν Θεό ἦταν ἀπεριόριστη. Μέ τήν προσευχή του, ὅταν καμιά φορά ἔλειπε καί ὁ ἐπιούσιος ἄρτος, πολλαπλασίαζε ἀκόμη καί ἕνα κόκκο σίτου ἀλλά καί ἀπό παντοῦ κατέφθαναν στό μοναστῆρι τρόφιμα. Ὁ Ὅσιος καθοδηγοῦσε ὅλους μέ πραότητα καί ἀγάπη. Μεγάλη φροντίδα εἶχε ἐπίσης γιά τούς ἡλικιωμένους, τούς ἀρρώστους καί τούς ἐπισκέπτες. Γι᾽αὐτό ἔκτισε μέσα στόν περίβολο τοῦ Μοναστηριοῦ νοσοκομεῖο, γηροκομεῖο, ὀρφανοτροφεῖο καί ἄλλα εὐαγῆ ἰδρύματα. Γιά ὅλα αὐτά ὁ πατριάρχης Ἱεροσολύμων Σαλούστιος (486-494μ.Χ.) μέ τήν κοινή γνώμη ὅλων τῶν μοναχῶν, τόν ἐξέλεξε προϊστάμενο καί ἀρχηγό ὅλου τοῦ κοινοβιακοῦ συστήματος (2).
Ἀκόμη μεγάλοι ἦταν οἱ ἀγῶνες του γιά τήν ὑπεράσπιση τῆς Ἐκκλησίας. Ἱστορική θά παραμείνει ἡ ἐπιστολή πού ἔστειλε ἐκ μέρους ὅλων τῶν μοναχῶν πρός τόν αὐτοκράτορα Ἀναστάσιο Α´ τόν Δίκορο (491-518μ.Χ.), ὁ ὁποῖος ἦταν ἄσπονδος ἐχθρός τῆς Ἁγίας Δ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Τοῦ ζητοῦσε νά σταματήσει νά εὐνοεῖ τούς μονοφυσίτες καί ὅτι γιά τόν ἲδιο καί τήν συνοδεία του ἰσχύει τό: «Ὀρθοδοξία ἤ θάνατος». Μέ μεγάλο θάρρος πῆγε στά Ἱεροσόλυμα, ἄν καί ἦταν σέ γεροντική ἡλικία, καί ἀφοῦ συγκέντρωσε ὅλο τόν λαό στήν ἐκκλησία, ἀνέβηκε στόν ἄμβωνα καί ἀναφώνησε τά ἑξῆς: «Ὅστις ἐναντιωθεῖ εἰς τάς τέσσαρας Ἁγίας Οἰκουμενικάς Συνόδους καί δέν τάς τιμᾶ ὡς καί τά τέσσερα Εὐαγγέλια, νά ἔχει τό ἀνάθεμα» (3).Ὁ αὐτοκράτορας τότε ἐξοργίστηκε καί τόν ἐξόρισε. Ὁ Ἅγιος ἐπανῆλθε ἀπό τήν ἐξορία στήν Μονή του τό 518μ.Χ., ὅταν πλέον εἶχε πεθάνει ὁ Ἀναστάσιος καί βασίλευε ὁ διάδοχός του Ἰουστῖνος Α’ (518-527μ.Χ).
Ὁ Ἅγιος ἀφοῦ ἀγωνίσθηκε ἐπί 50 χρόνια στήν ἔρημο, ἔφθασε σέ βαθειά γεράματα, χωρίς νά λιγοστεύσει καθόλου τήν ἄσκησή του. Προσβλήθηκε ἀπό ὀδυνηρή ἀσθένεια, τήν ὁποία ὑπέμεινε καρτερικά. Κοιμήθηκε τήν 11ην Ἰανουαρίου τοῦ 592μ.Χ. σέ ἡλικία 105 ἐτῶν. Τά θαύματα του εἶναι ἀναρίθμητα.
Ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τήν μνήμη του τήν 11ην Ἰανουρίου.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
1-2: Φιλοκαλία τῶν Νηπτικῶν καί Ἀσκητικῶν: Κυρίλλου Σκυθοπολίτου: Βίος Ἁγίου Ἀββᾶ Θεοδοσίου, σελ. 530-541. Πατερικαί ἐκδόσεις «Γρηγόριος Παλαμᾶς» Θεσσαλονίκη 1987.
3: Βίκτωρος Ματθαίου: Ὁ Μέγας Συναξαριστής τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι 1973, Ἒκδοσις 5η ,τόμ. 1ος, σελ. 222-241.
π. Βασιλείου Ρούσου Α.Α: Βίοι τῶν Ἁγίων Δυτικῆς καί Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, Ἐν Ἀθήναις, Καθολική Ἔκδοσις 1940, Ἰανουάριος, σελ. 93-97.
Νικοδήμου Ἁγιορείτου: Συναξαριστής τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, Ἀθήνησι (χ.χ) ὑπό τοῦ ἐκδοτικοῦ οἴκου Κων. Χ. Σπανοῦ, Τόμος 1ος, σελ. 376-377.
Δοσιθέου Ἱεροσολύμων: Δωδεκάβιβλος, ἐκδοτικός οἶκος Βασιλείου Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 1982, βιβλίον Δ´ παράγραφος 5-Ι´
Α. Μαρίνου: Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαίδεια, τόμος 6ος, Ἀθῆναι 1965, σελ. 161-163.
Ζαχαρίου Κλ. Ραπτοπούλου: Ταξιδεύοντας στήν Ἁγία Γῆ, Ἔκδοσις στ´, Λεμεσός 1996, σελ. 150-153.
Θωμᾶ Ἀχ. Τσουλιᾶ: Τά Πανάγια Προσκυνήματα τῶν Ἁγίων Τόπων, Ἔκδοση Γ´, Κατερίνη 1993, σελ. 142.
Κωνσταντίνου Δουκάκη: Ἲασπις τοῦ νοητοῦ Παραδείσου, Ἐν Ἀθήναις 1889, σελ. 178-191.
Χρήστου Δ. Τσολακίδη: Ἁγιολόγιο τῆς Ὀρθοδοξίας, Ἰανουάριος 11: Ὁ Ὃσιος Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης,Ἔκδοση Β,´ Ἀθήνα Μάρτιος 2001, Ἐκδόσεις Χ.Δ. Τσολακίδη, σελ. 48.
Σωφρονίου Εὐστρατιάδου Μητροπολίτου Λεοντοπόλεως: Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Ἔκδοσις τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἑλλάδος 1935, λῆμμα «Θεοδόσιος, ὁ ὅσιος ὁ Κοινοβιάρχης».